Reizen naar tropische oorden steeds goedkoper

26-04-2018

Reizen naar tropische oorden worden steeds goedkoper aangeboden. Een last minute vakantie naar, bijvoorbeeld, Gambia is ook met een kleine beurs zo geboekt. Wat vaak vergeten wordt, is dat deze reizen de nodige medische risico’s met zich meebrengen, risico’s die goed te voorkomen zijn door
vaccinatie en andere profylaxe. Voor een reis naar Gambia is een gele koorts vaccinatie verplicht; iets wat veel reizigers zich (financieel) niet realiseren. Soms heeft een reiziger wel in de gaten dat er vaccinaties nodig zijn, maar ziet hij daar vanaf omdat het pakket aan maatregelen haast even duur
is, zo niet duurder, dan de reis zelf. Gezond op reis en gezond weer terug klinkt zo gewoon. Toch gaat bijna de helft van de verre reizigers onbeschermd op reis. Daarnaast gebruiken veel reizigers tegenwoordig zogenaamde biologicals, medicijnen die vaak als bijwerking hebben dat de afweer ernstig verzwakt raakt. Daarom is het voor deze groep mensen extra belangrijk om de juiste preventieve maatregelen te treffen, liefst nog voor de start van de biologicals. Ziekenhuis Gelderse Vallei heeft hiervoor, als eerste in Nederland, een special service opgezet. Patienten die biological gaan gebruiken worden door hun behandelaar eerst naar Travel Clinic Vivre, onderdeel van Ziekenhuis Gelderse Vallei, gestuurd. Daar wordt door een team van experts gekeken welke preventieve maatregelen nodig zijn voor de patient. Hieruit volgt een behandeling op maat, afgestemd op de gezondheidstoestand van de patient, het soort biological dat gestart gaat worden en eventuele reiswensen in de toekomst. Daarnaast biedt Travel Clinic Vivre vaccinaties aan die al wel worden geadviseerd door de Gezondheidsraad maar nog niet zijn geimplementeerd in de dagelijkse praktijk, zoals de vaccinatie tegen pneumokokken bij 60 plussers.

 

 

 

Heeft u een slecht functionerende milt?
Voor mensen die geen (functionerende) milt meer hebben is er een landelijk protocol opgesteld. Daarin staat precies beschreven welke vaccinaties en welke andere preventieve maatregelen mensen zonder milt moeten nemen. Bij Travel Clinic Vivre kijken wij samen met de patiënt wat er aan maatregelen nodig is en wordt eer een speciaal preventie pakket op maat aangeboden.

 

Gebruikt u medicijnen die de afweer onderdrukken?
Risico’s immuun gecompromitteerde patiënten Niet alleen de steeds exotischere bestemmingen, maar zeker ook de immuun suppressieve therapieën die tegenwoordig gegeven worden, maken dat reizigers zich  medisch beter voor moeten bereiden op een reis. Zeker nu grote groepen patiënten,
door het gebruik van biologicals, zich veel beter en mobieler voelen. Reumapatiënten die voorheen amper van huis kwamen maken zich inmiddels op voor een trektocht door de Himalaya. Voor deze groep patiënten wordt op dit moment een landelijke richtlijn opgesteld met preventieve aanbevelingen. Patiënten van Ziekenhuis Gelderse Vallei, die al biologicals gebruiken of gaan gebruiken, worden sinds enkele jaren naar Travel Clinic Vivre verwezen. Daar krijgen zij een pakket preventieve maatregelen op maat aangeboden. Met deze actie loopt Travel Clinic Vivre al jaren vooruit op een richtlijn die binnenkort voor heel Nederland van kracht zal zijn.

 

Gaat u “gewoon” een reis maken?
Ook dichter bij huis loeren infectierisico’s waar de gemiddelde reiziger niet op beducht is. Zo wordt voor een reis naar Turkije vaak vergeten dat bescherming tegen hepatitis A essentieel is, ook - of misschien wel vooral - als het om familiebezoek aldaar gaat. Daarnaast komen infectieziekten ook steeds meer onze kant op; kijk maar naar malaria wat enkele jaren terug in delen van Griekenland aanwezig was, of knokkelkoorts wat je nu ook al op Madeira kunt oplopen. Ook andere virale bedreigingen zoals Chikungunya en ZIKA komen steeds meer onze kant op. Het is daarom essentieel
dat reizigers, zeker als ze een gestoorde immuniteit hebben, zich goed laten voorlichten over de gezondheidsrisico’s verbonden aan de landen die ze willen gaan bezoeken en een advies op maat krijgen wat betreft de te nemen beschermende maatregelen.

Hoeveel tijd vergt een goede voorbereiding? Wanneer moet een reiziger zich melden voor advies? Meestal is het voldoende om 6 weken voor vertrek het eerste consult te hebben. Mocht er een serie vaccinaties nodig zijn, bijvoorbeeld drie rabiës vaccinaties verdeeld over vier weken, dan heb je die voorbereidingstijd echt nodig. Mensen die biologicals gebruiken en naar een Afrikaans of Zuid Amerikaans land willen reizen waar gele koorts endemisch is hebben een extra uitdaging. Het gele koorts vaccin is een levend verzwakt vaccin wat niet toegediend mag worden aan mensen die immuun
gecompromitteerd zijn. Willen deze mensen toch reizen naar een gele koorts endemisch gebied dan zijn er een paar alternatieven waarvan niet reizen naar desbetreffend gebied de veiligste is. Een andere mogelijkheid is dat samen met de reiziger gekeken wordt wat het risico is om gele koorts op te lopen in het te bezoeken gebied en dat afzet tegen de noodzaak van de reis. Als de reiziger bereid is het risico te lopen dan kan een verklaring worden afgegeven waarin staat dat gele koorts vaccinatie op medische gronden niet mogelijk is. Meestal komt de reiziger met deze verklaring het land wel binnen maar een garantie geeft het absoluut niet. Een andere mogelijkheid is dat de immuun suppressieve therapie tijdelijk gestopt wordt en er, na de wash-out periode van het betreffende biological, alsnog gevaccineerd wordt. Vervelend is alleen dat het voor sommige middelen tot wel 6 maanden na het stoppen duurt voordat vaccineren zonder gevaren mogelijk is. Gezien het onderliggend lijden en de klachten die daardoor weer terug zullen komen is het de vraag of zo lang stoppen van de biologicals wel verantwoord is.

 

 

 

De preventieve maatregelen die specifiek voor de verschillende landen gelden en in Nederland veelal gebruikt worden zijn beschreven in de richtlijn van het Landelijk Coördinatiecentrum Reizigersadvisering (LCR). Deze richtlijn geeft per land aan welke maatregelen er voor de reiziger aanbevolen of zelfs verplicht zijn. Ook wordt aangegeven of immuun gecompromitteerde reizigers extra voorzorgsmaatregelen moeten nemen. Deze richtlijn is niet vrij toegankelijk; alleen abonnees ontvangen de LCR protocollen en kunnen ze inzien op de website van het LCR. Vrijwel alle professionals die zich bezig houden met reizigersadvisering zullen gebruik maken van deze LCR richtlijn. Toch komt het voor dat reizigers binnen hetzelfde gezelschap, die verschillende centra voor reizigersadvisering hebben bezocht, niet dezelfde adviezen hebben gekregen. Dit wil niet zeggen dat er foute adviezen gegeven zijn; tijdens een consult wordt samen met de aanstaande reiziger gekeken wat de persoonsgebonden risico’s zijn en welke risico’s de reis of het land zelf met zich meebrengen. Zowel de gezondheidstoestand van de reiziger, als de mate waarin deze reiziger risico wil of durft te lopen, bepalen het uiteindelijke pakket aan maatregelen. Rabiës vaccinatie wordt voor reizigers naar bepaalde landen sterk geadviseerd, maar omdat deze vaccinatie vrij prijzig is zijn sommige reizigers bereid het risico, om rabiës op te lopen, te nemen. Bij Travel Clinic Vivre zijn wij een tijd geleden al over gegaan op een andere manier van vaccineren tegen rabiës waardoor er minder vaccin nodig is en de kosten van de vaccinatie lager zijn. De Nieuwe WHO richtlijn geeft aan dat deze manier van vaccineren de voorkeur verdient.

 

Hoe verloopt een consult bij Travel Clinic VIVRE?
Via de website of telefonisch kunt u zich aanmelden voor een bezoek, bij voorkeur 6 weken voor vertrek. Dan wordt aan u gevraagd om (online) een gezondheidsverklaring in te vullen. Aan de hand daarvan kunnen wij voor aanvang van het spreekuur al zien of u extra aandacht nodig heeft. Omdat VIVRE een gecertificeerde instelling is worden de kosten van consult en vaccinaties vrijwel altijd door uw ziektekostenverzekeraar vergoed indien u aanvullend verzekerd bent. Ons team bestaat uit ervaren reizigersverpleegkundigen die de spreekuren verzorgen onder verantwoordelijkheid van, en gecontroleerd door, een ervaren reizigersgeneeskundige en arts-microbioloog. Tijdens een eerste consult zal vooral gekeken worden of de vaccinaties van het Rijks Vaccinatie Programma (RVP) allemaal gegeven zijn en of die nog voldoende bescherming bieden. Zo nodig wordt dit op peil gebracht. Daarnaast wordt aan de hand van de LCR richtlijn gekeken welke aanvullende vaccinaties er nodig zijn op basis van het te bezoeken land en op basis van onderliggend lijden of medicatiegebruik. Ook worden er diverse adviezen gegeven over hoe bepaalde (infectie) risico’s vermeden kunnen worden. Deze adviezen zijn ook weer tijd en plaats gebonden; een ziekte als Japanse encefalitis wordt voornamelijk in het regenseizoen vaker over gedragen, omdat de vector dan meer aanwezig is. Een kortdurende reis in het droge seizoen brengt dus veel minder risico met zich mee en kan betekenen dat vaccinatie niet geïndiceerd is. Speciale situaties kunnen er toe leiden dat er extra maatregelen nodig zijn. Op het moment dat er in Afrika op de plaats van bestemming een meningitis uitbraak woedt, is meningitis vaccinatie geïndiceerd, ook al ligt het gebied buiten de gebruikelijke “meningitis belt”.
Ook buitenlandse overheden kunnen aanvullende eisen stellen. Zo is het voor pelgrims naar Mekka verplicht om gevaccineerd te zijn tegen meningokokken. Dit is ingevoerd nadat in het verleden enkele meningitis uitbraken ontstonden, die hun oorsprong hadden in Mekka. Een ander risico in Mekka is het oplopen van hepatitis B. Na de bedevaart laten de mannen hun hoofd kaal scheren door lokale kappers. Omdat er veel hepatitis B in Saoedi Arabië voor komt zijn deze kappers verplicht om wegwerpmesjes te gebruiken en voor iedere nieuwe klant een nieuw mesje te nemen. Niet iedere kapper houdt zich hieraan. De bedevaartgangers lopen op hun blote voeten, daarmee is het risico om in al het gedrang in een weggegooid mesje te trappen heel reëel. Volledige vaccinatie tegen hepatitis B vereist een voorbereiding van ten minste 6 maanden


 

Ons advies is altijd up-to-date.
Vanwege de steeds weer veranderende epidemiologie van infectieziekten, nieuwe uitbraken op steeds weer verrassend nieuwe plaatsen en al dan niet terechte overheidseisen is het goed om als adviserende instantie continue op  de hoogte te blijven van nieuwe ontwikkelingen. Adviezen aan reizigers kunnen immers door de actuele ontwikkelingen drastisch aanpassing noodzakelijk maken.

Malaria profylaxe
Malaria profylaxe is ook een onderdeel van de advisering wat aan verandering onderhevig is. Helaas worden ook parasieten meer en meer resistent tegen de gebruikte medicatie. Profylaxe die vorig jaar nog afdoende was, kan vandaag onwerkzaam blijken. Daarnaast kunnen mensen last krijgen van bijwerkingen van de profylaxe. Omdat het vervelend is daar pas achter te komen als je diep in het regenwoud zit, heeft het de voorkeur om voor vertrek een proefdosis van een profylacticum te nemen. Dat geldt niet voor iedereen en alle profylaxe. Vooral mefloquine heeft in de volksmond een slechte
naam vanwege de psychische problemen (stemmingsstoornissen, hallucinaties) die het middel zou veroorzaken. Daarom kan het geen kwaad om mensen, die eerder soortgelijke psychische problematiek hebben gehad, thuis een proefdosis te laten nemen en te zien hoe het gaat. Mocht het middel inderdaad niet goed verdragen worden, dan kan nog op tijd worden uitgeweken naar een alternatief.Door allerlei negatieve verhalen over malaria profylaxe op internet kan het soms lastig zijn mensen te overtuigen dat profylaxe echt nodig is. Speciale aandacht is nodig voor mensen die opgegroeid zijn in een malaria endemisch land, inmiddels al weer enige jaren in Nederland verblijven, en nu weer terug gaan naar hun geboorteland voor bijvoorbeeld familiebezoek. Deze mensen zullen zich niet zo snel melden voor malaria profylaxe omdat zij er vanuit gaan dat zij tegen malaria beschermd zijn. Ze
zijn immers in een malaria endemisch land opgegroeid en hebben waarschijnlijk ook meerdere malen malaria gehad. Wat ze niet realiseren is dat hun immuniteit tegen malaria zo goed als verdwenen is. Zeker als zij langer dan een jaar buiten hun geboorteland hebben gewoond, in een malariavrij gebied, dan lopen zij net zoveel risico om malaria op te lopen als een autochtone Nederlander. In tegenstelling tot hun familieleden die in het geboorteland zijn blijven wonen, zullen ze dus tijdens familiebezoek malaria profylaxe moeten gebruiken.

 

Samenvattend:
Mensen zonder (werkende) milt lopen vooral risico op infecties met gekapselde bacteriën. Die bacteriën worden normaliter door de milt uit de bloedbaan verwijderd waardoor de kans op een ernstige infectie bij miltlozen groot is. Enkele jaren geleden is een richtlijn verschenen waarin uitgebreid beschreven wordt welke preventieve maatregelen er genomen moeten worden bij asplenie en welke adviezen men een patiënt moet geven. Helaas wordt na een splenectomie nog wel eens vergeten om de benodigde maatregelen te nemen. Hier valt zeker nog een stuk gezondheidswinst te behalen door een geplande verwijdering van de milt voor de ingreep met preventieve maatregelen te beginnen. Daarnaast heeft de komst van nieuwe geneesmiddelen - waaronder biologicals - er voor gezorgd mensen voorheen beperkt door hun aandoening nu ook verre reizen kunnen maken. Dat verhoogt het risico op bedreigende infecties enorm. Hier zou al bij het begin van het starten van dergelijke therapieën zorgvuldig aandacht dienen te worden besteed om onnodig leed en kosten te besparen. Bij Travel Clinic VIVRE bent u aan het juiste adres om uzelf goed te beschermen tegen infectieziekten; of u thuis blijft of ver weg gaat, u krijgt van ons een advies op maat.

 

 

Dr. Ries (MA) Schouten is reizigersgeneeskundige bij Travel Clinic Vivre. Hij is na zijn artsexamen werkzaam geweest als tropenarts in Thailand en Rwanda. Zijn specialisatie tot arts-microbioloog heeft hij in het St. Radboudziekenhuis te Nijmegen gedaan. In 1999 is hij toegetreden tot de regionale Maatschap Medische Microbiologie en Medische Immunologie Gelderland. Hij is tot vorig jaar werkzaam geweest in Ziekenhuis Gelderse Vallei te Ede met als aandachtsgebied parasitologie, tropische ziekten en reizigersgeneeskunde. In 2001 is hij gepromoveerd op het proefschrift getiteld: ‘Vancomycin-Resistant Enterococci; Epidemiology and Control’.

 



« naar nieuwsoverzicht